IFP Vietnam Alumni

Huy động và kết nối nội lực để tạo cơ hội cho sự phát triển bền vững của cộng đồng.

  • Tăng kích thước chữ
  • Kích thước chữ mặc định
  • Giảm kích thước chữ
Home Bài báo của Cựu sinh viên Chống lại nghèo sức mạnh

Chống lại nghèo sức mạnh

Email In PDF.

Nếu công dân không thể nói lên cảm xúc và nhận định thực của mình, họ cũng không đủ sức liên kết, thảo luận để việc làm ăn trồng trọt hiệu quả hơn, yêu cầu chính quyền hỗ trợ thích đáng hay tố cáo tham nhũng.
Nghèo sức mạnh không chỉ là cái nghèo của người nghèo, nó là cái nghèo của cả xã hội và của cơ chế quản lý - điều hành.
Chuyện một ngôi trường và sức mạnh của dân
Năm 1996, một tổ chức phi chính phủ tại TP.HCM làm việc với một phòng giáo dục huyện về tình hình trẻ em ở vùng rừng phòng hộ không được đi học. Phòng giáo dục cho biết lý do là họ không có tiền xây thêm trường. Tổ chức này lập tức xúc tiến dự án xây phòng học ở giữa khu rừng ngập mặn đó. Nhưng trường xây xong vẫn bỏ không.


Phòng giáo dục lại lý giải vì đi lại vùng sông nước khó khăn, cha mẹ các em nghèo quá không có tiền mua ghe. Và phòng giáo dục lại hứa có ghe, họ sẽ đưa các em đi học. Hai chiếc ghe loại tốt lập tức được tài trợ, nhưng tình hình vẫn không có gì thay đổi. Lý do tiếp theo là không có kinh phí để đổ xăng...
Trong khi đó, vì rất tha thiết cho con mình đến trường, các bậc cha mẹ đã quyết định làm theo cách của mình. Họ rủ nhau cùng làm một lán trại bằng cây và lá dừa nước gần trường học ở huyện để con em họ ở lại đó đi học. Họ luân phiên nấu cơm và chăm sóc các em nhỏ, các em lớn giúp đỡ những em nhỏ hơn, vậy là một khu nội trú đã ra đời.
Khi biết chuyện, tổ chức phi chính phủ nọ đã không tiếp tục đáp ứng những yêu cầu vô tận của phòng giáo dục huyện nữa mà giúp xây dựng khu nội trú hoàn thiện hơn, hỗ trợ các em giường tầng, công trình nước và những thiết bị khác.
Vào cuối những năm 1990, các tổ chức phi chính phủ quốc tế đã nhận ra hiện tượng tương tự câu chuyện trên, rằng những chương trình, dự án hỗ trợ cộng đồng - dù là giáo dục, vay vốn xóa đói giảm nghèo, nước sạch, vệ sinh hay chăm sóc sức khỏe - mà người dân có vai trò thụ động hoặc không có mặt trong quá trình ra quyết định thì thường kết thúc không bền vững, thậm chí thất bại.
Chỉ khi người dân đóng vai trò chủ động, tự khởi xướng với nguồn lực tại chỗ, những hỗ trợ mới thật sự phát huy tác dụng. Kể từ đó rất nhiều dự án, chương trình hỗ trợ, viện trợ được yêu cầu phải đặt mục tiêu là người dân được nâng cao năng lực và sức mạnh trong quá trình thực hiện, coi đó là kết quả quan trọng nhất cần đạt được.
Từ đầu những năm 2000 đến nay, Chính phủ VN phối hợp các tổ chức quốc tế (WB, UNDP...) xây dựng chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo đi kèm ngân sách và các chương trình/dự án cụ thể trên toàn quốc. Nghĩa là những hỗ trợ để người dân tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục, kinh tế và phát triển... đã là những chính sách tổng thể được đưa vào thực hiện đồng bộ, quy mô, không phải trông chờ vào những tài trợ nhỏ lẻ, cục bộ nữa.
Thế nhưng nhiều nghiên cứu, báo cáo nghèo đói của các tổ chức vẫn cho thấy thực tế những chương trình xóa đói giảm nghèo chưa làm thay đổi bao nhiêu diện mạo của nghèo đói. Cách biệt giàu nghèo ở các đô thị lớn gia tăng; nông dân vẫn sống bấp bênh và dễ tổn thương hơn bao giờ hết, mặc dù nông nghiệp và nông thôn ngốn không ít ngân sách hỗ trợ và đầu tư; hàng vạn học sinh nông thôn vẫn bỏ học mưu sinh mỗi năm mặc dù các công trình xây dựng “điện, đường, trường, trạm” trong chương trình 135 vẫn đảm bảo các em không thiếu trường học.
Như vậy, có nguồn lực, ngân sách và chính sách không có nghĩa là đã bảo đảm xóa đói giảm nghèo bền vững. Cũng như câu chuyện ngôi trường viện trợ xây lên bị bỏ không, hiệu quả của chính sách còn phụ thuộc vào việc người nghèo có tiếp cận được với những nguồn lực và chính sách đó hay không, họ có được tăng sức mạnh và có cơ chế tham gia đối thoại vào quá trình ra quyết định và giám sát những chương trình, chính sách liên quan đến họ hay không.
Điều này cho đến giờ dường như vẫn là một thách thức lớn.
Nghèo sức mạnh đến mức nào?
Tại San Francisco (Mỹ), đối phó với tình trạng thiếu nguồn đất và nhà ở thu nhập thấp do phát triển đô thị, nhiều tổ chức xã hội dân sự, các nhóm cộng đồng đã thảo luận và đề nghị với chính quyền những chính sách và phương án đảm bảo quyền lợi cho những đối tượng dễ tổn thương. Hiệp hội nghiên cứu và quy hoạch đô thị San Francisco đã dựa vào những kiến nghị này để đưa ra đề nghị thay đổi quy chuẩn quy hoạch và phân vùng trình lên Sở Quy hoạch, Ủy ban Giám sát và thị trưởng San Francisco. Sức mạnh của người dân cần có những cơ chế để thể hiện và thực thi như vậy.Ủy ban Kinh tế - xã hội châu Á - Thái Bình Dương của Liên Hiệp Quốc đã cảnh báo rằng nghèo đói không chỉ liên quan nghèo thu nhập và nghèo tiếp cận, chính tình trạng nghèo sức mạnh mới là nguồn gốc sâu xa của nghèo đói. Và khác với nghèo thu nhập (có thể xác định bằng các hệ số, chuẩn nghèo ở một ngưỡng thu nhập/tiêu dùng nào đó), nghèo sức mạnh không dễ dàng đo lường được.
Trong một chương trình xóa đói giảm nghèo, người dân được biết nếu đủ tiêu chí, mỗi hộ gia đình sẽ được vay một con bò. Họ lại muốn nuôi dê vì dễ chăm sóc và sinh sản nhanh hơn, ít rủi ro hơn nhưng không được quyết định việc đó. Bò mua ở đâu, có chất lượng không họ cũng không rõ. Thế là nhiều gia đình thậm chí nghèo hơn trước vì nợ nần sau khi nhận hỗ trợ do bò bệnh hoặc chết.
Nhiều người trên xe buýt thấy rõ kẻ cướp lấy tiền và hành hung người nhưng không phản ứng gì vì sợ phiền hà, bị trả thù, dù kẻ cướp chỉ 1-2 tên. Dần dà, cướp bóc và cái ác ngày càng hoành hành ngang nhiên và phổ biến.
Một em học sinh cảm nhận bài thơ theo cách của mình nhưng không viết điều đó được mà phải viết theo đáp án, nếu không sẽ không có điểm. Dần dần, em không có phản xạ cảm nhận nữa, thay vào đó là học thuộc lòng những đáp án có sẵn.
Đó chính là những biểu hiện của nghèo sức mạnh, khi con người có rất ít khả năng ra quyết định và gây ảnh hưởng trong những vấn đề xã hội, kinh tế, chính trị liên quan cuộc sống của họ và cộng đồng.
Thoát nghèo sức mạnh bằng cách nào?
Không ít chủ trương đã được nhắc nhiều bằng các khẩu hiệu dễ nhớ như “huy động sức dân”, “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, “lấy dân làm gốc”..., hàm ý khuyến khích người dân tham gia quá trình quyết định, thực hiện và giám sát chính sách cho họ, vì họ. Tuy nhiên trong thực tế, cơ chế thực hiện những tôn chỉ này còn quá nghèo nàn.
Tại nhiều nước phát triển, khi xây dựng các khu công nghiệp, nhà máy, những chủ đầu tư và chính quyền địa phương phải trình bày, thảo luận với người dân địa phương về dự án trước khi thực hiện, phải chứng minh công trình không gây ảnh hưởng đến môi trường và vẫn đảm bảo mưu sinh ổn định cho người dân bản địa. Dự án chỉ có thể thực thi nếu được người dân đồng tình.
Việc đem lại sức mạnh cho người dân liên quan mọi mặt của cơ chế, chính sách, triết lý giáo dục, sự minh bạch của xã hội. Người dân không thể có quyết định phù hợp nếu họ không có đủ thông tin về chính sách, khoa học kỹ thuật, thị trường, cơ chế để kết nối, thảo luận và chia sẻ nguồn lực, tri thức... Họ không thể có sức mạnh tinh thần để tự quyết định những vấn đề của mình nếu ngay từ trong nhà trường, những ý kiến độc lập không được tôn trọng. Quyết định và ý kiến của người dân không thể có tác dụng nếu cơ chế ra quyết định vẫn là từ trên xuống.
Vì vậy, ngoài việc cần cải cách toàn bộ cơ chế ra quyết định trong những chương trình xóa đói giảm nghèo, cần đẩy mạnh những đối thoại tương tác giữa chính quyền với người dân, thông qua truyền thông và giáo dục, nhất là thông qua các tổ chức xã hội dân sự, bảo đảm tiếng nói của người dân có tác động đối với quyết định chính sách và thay đổi xã hội.
TRẦN THỊ THANH HƯƠNG

link : http://tuoitre.vn/Tuoi-tre-cuoi-tuan/395456/Ba-cau-chuyen-ve-cai-ngheo.html

Lần cập nhật cuối lúc Thứ hai, 01 Tháng 11 2010 12:15  

IFP Alumna Login


Bảng quảng cáo