IFP Vietnam Alumni

Huy động và kết nối nội lực để tạo cơ hội cho sự phát triển bền vững của cộng đồng.

  • Tăng kích thước chữ
  • Kích thước chữ mặc định
  • Giảm kích thước chữ
Home

Chính phủ điện tử Việt Nam đang đi về đâu?

Email In PDF.

Chính phủ và các địa phương trong cả nước rất cần một tư duy mới về phát triển chính phủ điện tử sau thời kỳ nơi nào cũng tập trung tất cả các nguồn lực vào xây dựng các website, các ứng dụng quản lý nội bộ mà cứ nghĩ họ đang xây dựng chính phủ điện tử. Phương pháp tư duy làm chính phủ điện tử mang tính phong trào nặng về hình thức và có xu hướng thoái trào khi ngân sách bị bó hẹp do kinh tế đi xuống, tính hiệu quả xã hội từ các ứng dụng thiếu tầm nhìn dẫn đến làm trì trệ thêm đối với hệ thống quản lý hành chính khi vấn đề bản chất của Chính phủ điện từ là tối ưu hóa quy trình hành chính cùng các tham số đầu vào cho hệ thống đó.

Bài báo này được viết từ quan điểm phát triển cộng đồng trong đó mọi nguồn lực được huy động dựa trên nội lực là chính, trong đó sự tham gia của ba thành phần chính: Chính phủ - Doanh nghiệp - Người dân đóng vai trò thúc đầy cho Chính phủ điện tử tại Việt Nam.

Thông tin số liệu và thông tin chỉ đạo điều hành

Một hệ thống thông tin chính phủ điện tử đầy đủ luôn luôn có hai luồng thông tin ngược chiều nhau trong mối quan hệ giữa bên quản lý và bên thừa hành. Đó là thông tin số liệu (định lượng và định tính) dùng để chuyển tải thông tin xuất phát từ bên thừa hành và thông tin chỉ đạo điều hành xuất phát từ bên quản lý.

Hiện nay, hệ thống thông tin kinh tế xã hội được nhiều tỉnh/thành phố xây dựng và triển khai theo dạng các chỉ tiêu kinh tế- xã hội của địa phương được lấy từ số liệu báo cáo của cấp cơ sở (xã hoặc huyện). Các số liệu báo cáo được thu thập và đưa vào hệ thống qua các nhân viên chức năng cấp nào thì được lãnh đạo cấp đó phê duyệt và trở thành thông tin chính thức cho của cấp đó và rồi tiếp tục được tổng hợp, điều chỉnh để báo cáo lên cấp cao hơn (cấp tỉnh, trung ương).

Trong quá trình này, việc hiệu chỉnh số liệu để làm đẹp con số hoặc ngụy tạo số liệu theo chỉ đạo của cấp trên rất dễ xảy ra do số liệu không thể kiểm chứng tính xác thực cũng như giá trị pháp lý. Việc này dẫn tới thực tế là số liệu các bộ, ngành mâu thuẫn với nhau. Trong mối quan hệ quản lý nhà nước, cấp cơ sở phải vận hành hệ thống thu thập số liệu để báo cáo cấp trên nhưng không thực sự khai thác được các lợi ích từ các số liệu đã thu thập. Các thông tin tổng hợp tự động nhờ các thuật toán thống kê trong hệ thống dùng chung không thể sử dụng cho công tác phân tích và chỉ đạo điều hành ở cơ sở vì số liệu thiếu tính xác thực và không đầy đủ.

Trong khi đó, hệ thống thông tin chỉ đạo điều hành, vận hành độc lập với hệ thống thông tin kinh tế xã hội, được nhiều tỉnh/thành phố áp dụng nhằm theo dõi việc thi hành các chỉ đạo của lãnh đạo đối với cấp thừa hành. Tuy nhiên, kết quả của các ý kiến chỉ đạo cũng không thể theo dõi hoặc đo lường được vì thường những ý kiến chỉ đạo điều hành này thiên về định tính, chỉ đạo chung chung. Vô số ví dụ về những thông tin chỉ đạo điều hành với những mệnh đề như: “khẩn trương, quyết liệt chống ngập”; “nâng cao vai trò lãnh đạo của các cấp ủy”; hay “tăng cường kiểm tra giám sát”… mà không kèm theo hoặc đồng bộ với những chỉ tiêu định lượng. Rất nhiều kết luận ở các hội nghị, chỉ đạo của lãnh đạo cấp trên không được cấp dưới thực hiện và cũng không có cơ chế giám sát việc thực hiện. Tính nghiêm minh và trách nhiệm của công tác chỉ đạo điều hành, do đó, cũng không đo lường được.

Xây dựng một hệ thống thông tin điện tử chỉ đơn thuần xuất phát từ một trong hai nguồn thông tin, hoặc số liệu hoặc chỉ đạo điều hành như thế là một cách tiếp cận không đầy đủ và dễ dẫn tới thất bại vì chỉ mang lại lợi ích cho một bên trong mối quan hệ quản lý nhà nước.

Bất cập về đào tạo con người thực thi chính phủ điện tử

Công nghệ thông tin trong quản lý nhà nước là một trong những nội dung đào tạo bắt buộc đối với cán bộ-công chức từ cấp độ chuyên viên trở lên. Tuy nhiên, ở nội dung đào tạo của chương trình bồi dưỡng được thống nhất áp dụng trên toàn quốc, đáng lẽ nên tập trung làm rõ quy luật hình thành và lưu chuyển của thông tin tại các cơ quan quản lý nhà nước với sự trợ giúp của công nghệ, thì lại quá ôm đồm về nội dung công nghệ, tập trung giải thích những kiến thức chuyên môn sâu chỉ dành riêng cho các kỹ sư tin học.

Hệ thống chức danh nghề nghiệp của những chuyên viên tin học trong cơ quan nhà nước chưa được công nhận chính thức và thường được phiên ngang sang ngạch chuyên viên hành chính, và chưa được chú trọng trong bổ nhiệm và khen thưởng, nhất là khi nâng ngạch - bậc lương. Hậu quả là những chuyên viên tin học am hiểu về quản lý nhà nước không có vai trò và động lực tham gia quy trình phát triển phần mềm. Trong khi đó, những giải pháp tin học hướng tới chính phủ điện tử thường lại chịu ảnh hưởng góc nhìn của cơ quan là chủ đầu tư dự án, thường không có đủ chuyên môn cả về quản lý nhà nước lẫn về tin học.

Ngoài ra, mặc dù Chính phủ đã có chủ trương xem văn bản điện tử như văn bản giấy, quán tính sử dụng thông tin bằng văn bản giấy vẫn còn rất rõ. Thông tin điện tử thường có độ trễ hơn thông tin văn bản giấy do phải thực hiện quy trình như văn bản giấy rồi mới chuyển đổi sang văn bản sao chụp điện tử. Vì thế, nhiều bộ- ngành triển khai đã triển khai các dự án chính phủ điện tử nhưng bản chất công tác điều hành của chính quyền vẫn dựa trên quy trình ban hành văn bản hành chính trên giấy tờ. Chỉ đến khi nào mỗi cơ quan nhà nước áp dụng một quy trình điều hành hành chính không sử dụng giấy tờ thì các thế mạnh của thông tin điện tử mới thực sự phát huy tác dụng.

Bảo mật thông tin - cần loại bỏ rào cản cho sự minh bạch

Chính sách bảo mật thông tin của Nhà nước dễ bị các cơ quan hành pháp lạm dụng và gây thiệt hại tới quyền lợi hợp pháp của công dân. Trường hợp Công văn số 1402/C67-P3 ngày 26-4-2013 có tính chất lưu hành nội bộ của Cục Cảnh sát giao thông đường bộ, đường sắt – Bộ Công an gần đây gây bức xúc mạnh mẽ trong dư luận về thẩm quyền của cơ quan nhà nước đối với công dân. Người dân sẽ không thể biết được sự tồn tại và hiệu lực thực thi một văn bản điều hành được bảo mật của ngành cảnh sát giao thông trừ khi nó được công bố để làm cơ sở cho những tranh luận về quyền hạn của cơ quan nhà nước.

Để thúc đẩy và tăng cường việc thực thi pháp luật và giám sát thực thi pháp luật tại các cơ quan quản lý nhà nước, người dân rất cần được tiếp cận những thông tin công khai về tình hình kinh tế xã hội, được quyền tham gia trong quá trình soạn thảo ban hành những văn bản quy phạm pháp luật, tham gia đóng góp ý kiến vào các kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của cơ quan nhà nước (trừ những vấn đề thuộc an ninh quốc phòng phải công khai với các đại biểu Quốc hội).

Chính phủ điện tử cần một tư duy mới

Nhiều lãnh đạo chính quyền các cấp hiện chỉ xem hệ thống thông tin điện tử được sử dụng trong các cơ quan nhà nước mới là “chính phủ điện tử”. Nhưng cần khẳng định rõ, chính phủ điện tử tại Việt Nam không chỉ do Chính phủ Việt Nam xây dựng.

Các nhà lãnh đạo Việt Nam rất cần một sự đột phá trong tư duy đối với kế hoạch phát triển - đầu tư xây dựng các hệ thống cung cấp dịch vụ công. Không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước để xây dựng chính phủ điện tử mà cần một cơ chế cho sự tham gia từ các thành phần kinh tế và xã hội khác, từ quá trình xây dựng kế hoạch, trách nhiệm xây dựng các thành phần của hệ thống, tới việc cung cấp thông tin từ các các thành phần trong xã hội.

Ngô Tuấn Hiển

(Bài báo đăng trên Tuối trẻ Cuối tuần ngày 27/9/2013)

 

IFP Alumna Login


Bảng quảng cáo